Erişilebilirlik sorunlarını kod bittikten sonra fark etmek, çoğu ekip için “yeniden tasarım” anlamına gelir: bileşenlerin değişmesi, tekrar test, geciken teslim tarihleri ve artan maliyet. Oysa aynı sorunları tasarım aşamasında yakalamak, hem daha hızlı hem de daha temiz bir ürün ortaya çıkarır. Bu noktada Figma eklentileri devreye girer: tasarım dosyasını, daha geliştirmeye geçmeden WCAG açısından tarayıp riskli alanları görünür kılabilir.
Bu yazıda “kodlamadan önce yakalama” yaklaşımını, bir Figma erişilebilirlik eklentisinin tipik olarak neleri kontrol ettiğini ve tasarım ekibinizin günlük akışına nasıl entegre edebileceğinizi adım adım açıklıyoruz.
WCAG uyumu yalnızca “geliştirici testi” değildir; metin hiyerarşisi, renk kararları, etkileşim kalıpları ve bileşen davranışları tasarımda şekillenir. Tasarım aşamasında erken kontrolün üç somut avantajı vardır:
“Eklenti” deyince tek bir şey anlaşılmasın: Bazıları yalnızca renk kontrastı ölçer, bazıları bileşen etkileşimlerini kontrol etmek için kontrol listeleri sunar, bazıları da sayfa/çerçeve tarayıp sorunları işaretler. İyi bir yaklaşım, eklentiyi bir “erken uyarı sistemi” olarak konumlamak ve kontrolü tasarım inceleme ritüellerine bağlamaktır.
En hızlı kazanım genellikle kontrasttan gelir. Eklentiler seçili metin ve arka plan renklerini karşılaştırır, oranı gösterir ve AA/AAA eşiklerine göre uyarı verir. Sık yapılan hata: sadece normal metne bakıp büyük metin ve UI bileşenleri/ikonlar için gereken kontrastı atlamak. Bu konuda net eşikler ve örnekler için Renk Kontrast Gereksinimleri: WCAG’ye Göre Net Bir Açıklama yazısına göz atabilirsiniz.
İpucu: Kontrastı tek tek düzeltmek yerine tasarım sisteminizde “metin rengi / arka plan rengi” eşleşmelerini erişilebilir token’lar olarak tanımlayın. Böylece aynı sayfada 20 kez düzeltme yapmak yerine 1 kez sistematik çözüm üretirsiniz.
WCAG doğrudan “şu font boyu olmalı” demez; ancak okunabilirliği artıran kararlar (yeterli satır aralığı, çok uzun satırlardan kaçınma, metni görselle aktarmama) erişilebilirlik hedefini destekler. Eklentiler bazı heuristik uyarılar verebilir; yine de en iyi sonuç, tasarım incelemelerinde “okunabilirlik” maddesini standartlaştırmakla gelir.
Butonlar, linkler, sekmeler, menüler… Eklentiler; etkileşimli öğelerin tutarlı adlandırılıp adlandırılmadığını, ikon butonların erişilebilir isim ihtiyacını hatırlatabilir ve bazıları minimum hedef boyutu için kontrol listeleri sunar. Bu noktada amaç, geliştiriciye “bu ikon butonun erişilebilir adı ne olacak?” sorusunu tasarım aşamasında cevaplayacak notları bırakmaktır.
Odak sırası tamamen “kod işi” gibi görünse de tasarımda akış kurgulanır: modalların açılıp kapanması, skip link ihtiyacı, menülerin klavye davranışı, hata mesajına odaklanma vb. Eklentiler bunu otomatik çözemese bile, interaktif prototip ve kontrol listeleri ile “odak nereden nereye gider?” sorusunu erken aşamada görünür kılabilir.
Figma eklentisini tek seferlik bir kontrol yerine, ekibin rutinlerine bağladığınızda etkisi büyür. Aşağıdaki akış, küçük ve orta ölçekli ekiplerde pratik sonuç verir:
Kapsayıcı tasarımın temel ilkelerini tasarım sistemiyle bağlamak için Yeni Başlayanlar İçin Kapsayıcı Tasarım İlkeleri içeriği iyi bir başlangıçtır.
Geliştirmeye devretmeden hemen önce, sayfa/akış bazında eklenti taraması yapın. Bu taramayı “tasarım onayı” kriterlerine ekleyin:
Erişilebilirlikte en büyük kopukluk, tasarım niyetinin kodda kaybolmasıdır. Bu nedenle Figma notlarında şunları netleştirin:
Tasarımda yakalamak çok şey kazandırır; ancak üretimde her zaman farklılaşmalar olur. Bu nedenle canlı siteyi otomatik tarama ve izleme ile doğrulamak gerekir. Örneğin Corpowid (corpowid.ai), otomatik erişilebilirlik denetimleri ve sürekli izleme ile geliştirme sonrası kaçan hataları yakalamaya yardımcı olur; böylece tasarımda belirlediğiniz standartlarla üretim arasındaki farkları düzenli takip edebilirsiniz. Hızlı tarama yaklaşımına benzer bir mantığı web tarafında görmek için ScanAndFox ile Tanışın: Her Web Sitesini Saniyeler İçinde Erişilebilirlik Sorunlarına Karşı Tarayın içeriği de faydalı bir perspektif sunar.
Tasarım ekipleri çoğu zaman web UI’ye odaklanır; ancak kullanıcı yolculuğunun bir parçası olarak PDF formlar, kılavuzlar veya raporlar da sunulabilir. Tasarım aşamasında içerik üretimi düşünülüyorsa, PDF erişilebilirliği için de erken standart belirlemek gerekir. Bu alanda pratik bir kontrol listesi için PDF’leri Erişilebilir Hale Getirme Rehberi: WCAG Uyumlu PDF Nasıl Hazırlanır? yazısı işinize yarar.
Figma erişilebilirlik eklentileri, hataları kodlamadan önce görünür kılarak WCAG uyum yolculuğunu hızlandırır. En iyi sonuç; eklentiyi tasarım sistemi, kontrol listeleri ve geliştirme sonrası denetimle birleştirdiğinizde gelir. Tasarım aşamasında erken yakalama + canlı ortamda sürekli izleme birlikte çalıştığında, erişilebilirlik “son dakika düzeltmesi” olmaktan çıkar ve ürün kalitesinin doğal bir parçasına dönüşür.
Bu yaklaşımı uçtan uca yönetmek isteyen ekipler, tasarımda belirlenen standartların üretimde sürdürüldüğünü doğrulamak için Corpowid (corpowid.ai) gibi otomatik denetim ve izleme araçlarını süreçlerine ekleyerek daha tutarlı bir uyum elde edebilir.
ScanAndFix yaklaşımı, bir web sitesindeki temel erişilebilirlik problemlerini saniyeler içinde görünür kılar. Bu yazıda hızlı taramanın nasıl çalıştığını ve WCAG uyumu için nasıl aksiyona dönüştürüleceğini ele alıyoruz.
EN
