Bir “cookie scanner” (çerez tarayıcı) çalıştırdığınızda çoğu zaman rahat bir nefes alırsınız: “Şu kadar çerez var, süresi bu, sağlayıcı şu.” Ancak modern web’de kullanıcı verisi ve tercihleri yalnızca çerezlerde yaşamıyor. localStorage, sessionStorage, IndexedDB, Cache Storage ve hatta fingerprinting gibi çerez dışı teknikler; hem gizlilik/uyum (KVKK-GDPR) hem de dijital erişilebilirlik açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.
Bu yazıda, çerez tarayıcınızın kaçırabileceği bu mekanizmaların neden önemli olduğunu; özellikle WCAG, kapsayıcı tasarım ve erişilebilirlik uyumluluğu perspektifinden nasıl ele alınması gerektiğini anlatacağız.
Birçok tarayıcı aracı, yalnızca HTTP çerezlerini veya sınırlı ölçüde birinci taraf çerezleri yakalamaya odaklanır. Oysa uygulamalar:
Bu “görünmez” depolama ve izleme katmanları, erişilebilirlikte özellikle şu iki yerde problem yaratır: (1) kullanıcı kontrolü ve (2) tutarlı deneyim. Erişilebilirlik yalnızca ekran okuyucu uyumu değil, aynı zamanda insanların arayüzde olup biteni anlayabilmesi ve kontrol edebilmesidir.
localStorage, tarayıcıda kalıcı anahtar-değer saklar. sessionStorage ise sekme kapandığında silinir. Geliştiriciler çerez banner’ının “kabul/ret” durumunu veya dil/tema tercihlerini burada tutmayı sever; çünkü uygulaması kolaydır.
Çerez onayı arayüzünün kendisi WCAG açısından kritik olduğundan, banner tasarımı için Erişilebilir Çerez Banner’ı Nasıl Tasarlanır? Onay İçin WCAG 2.2 Gereksinimleri rehberindeki klavye erişimi, odak sırası ve isim-rol-değer önerilerini banner’ınızla birlikte storage mantığınıza da uygulayın.
IndexedDB, tarayıcı içinde büyük veri saklayabilen bir veritabanıdır. SPA (single-page application) uygulamalarda performans için ideal görünür; offline mod, cache, analitik kuyrukları, hatta kimlikleme verileri burada tutulabilir. Çerez tarayıcıları ise çoğu zaman IndexedDB içeriğini raporlamaz ya da yalnızca “kullanılıyor” bilgisinde kalır.
Özellikle onayın yenilenmesi ve kayıt tutma konusu, storage türünden bağımsız bir uyumluluk gerektirir. Bu noktada Çerez Onayı Ne Kadar Sürer? Yenileme Süreleri ve Kayıt Tutma yazısındaki “ne zaman tekrar sormalı” ve “kanıt saklama” yaklaşımını, localStorage/IndexedDB dahil tüm depolama katmanlarına genişletmek iyi bir pratik olur.
Fingerprinting; cihaz, tarayıcı, fontlar, ekran özellikleri, canvas/WebGL çıktıları gibi sinyallerle kullanıcıyı olasılıksal olarak tanımaya çalışır. Çerez olmayabilir; bu yüzden cookie scanner raporunuz “temiz” görünürken, gerçekte ölçüm/kişiselleştirme devam ediyor olabilir.
WCAG doğrudan “izleme teknikleri”ni yasaklamaz; fakat kullanıcı deneyiminde anlaşılabilirlik ve kontrol edilebilirlik ilkeleriyle kesişir. Kullanıcıya sunulan onay metni erişilebilir değilse veya yanıltıcıysa, kullanıcı bilinçli seçim yapamaz. Bu da kapsayıcı tasarıma aykırıdır: bilişsel engeli olan kullanıcılar, yaşlı kullanıcılar veya düşük okuryazarlık düzeyine sahip kullanıcılar daha çok etkilenir.
Ölçümleme altyapılarında (ör. Google) çerezler yerine sinyallerin devreye girmesi, “banner’ı gösterdik, bitti” yaklaşımını yetersiz kılar. Özellikle uyguladığınız modun davranışı; kullanıcı reddettiğinde gerçekten neyin çalıştığıyla ilgilidir. Bu farkı erişilebilirlik perspektifiyle değerlendirmek için Google Consent Mode v2: Basic mi Advanced mi? Fark Neden Önemli içeriğindeki senaryoları kendi ölçüm kurulumunuza uyarlayın.
Storage ve fingerprinting tartışması çoğu zaman teknik ekipler arasında kalır. Oysa kullanıcı açısından kritik soru şudur: “Kararım nereden ve nasıl değiştirilecek?”
Bu yaklaşım, örneğin hizmete erişimin kritik olduğu sektörlerde daha da önemlidir. Kullanıcıların erişilebilirlik özelliklerini net biçimde görmesi gereken uygulamalar için Film Bileti Uygulamaları, Engelliler İçin Erişilebilirlik Özelliklerini Açıkça Belirtmeli yazısındaki “açık beyan ve bulunabilirlik” prensipleri, izin yönetimi arayüzlerine de uyarlanabilir.
Veri uygulamaları ve izin tasarımı, farklı bağlamlarda farklı kullanıcı gruplarını etkiler. Düşük bant genişliği, eski cihazlar, farklı diller ve okuryazarlık seviyeleri; “tek tip kullanıcı” varsayımını bozar. Kapsayıcı tasarım yaklaşımını geniş ölçekte ele alan Afrika’nın Dijital Dünyasına Kapsayıcı Yollar yazısındaki bakış açısı, izin metinlerini sadeleştirme ve seçenekleri anlaşılır kılma konusunda da yol göstericidir.
Çerez tarayıcınızın ötesine geçmek; depolama envanteri, sürekli izleme ve erişilebilir arayüz testlerini birlikte yürütmeyi gerektirir. Burada otomasyon faydalıdır: Corpowid (corpowid.ai), erişilebilirlik denetimleri ve izleme ile WCAG uyumluluğu risklerini erken yakalamanıza yardımcı olur; böylece izin banner’ı/paneli gibi kritik bileşenlerde odak, etiketleme ve etkileşim sorunlarını düzenli olarak takip edebilirsiniz.
Özetle: “Çerez yoksa sorun yok” dönemi bitti. localStorage, IndexedDB ve fingerprinting; kullanıcıların tercihlerinin gerçekten uygulanıp uygulanmadığını belirler. Erişilebilirlik perspektifiyle bakıldığında ise mesele yalnızca teknik uyum değil, kullanıcının anlayabildiği ve kontrol edebildiği bir deneyim sunmaktır. Bu yaklaşımı süreçlerinize entegre etmek için hem teknik envanter hem de düzenli erişilebilirlik kontrollerini birlikte ele alın; gerekiyorsa Corpowid gibi bir platformla denetim ve izlemeyi operasyonel hale getirin.
Film bileti uygulamalarında erişilebilirlik özelliklerini açıkça açıklamak, engelli kullanıcıların bağımsız ve güvenli şekilde bilet almasını sağlar. Bu yazı, WCAG temelli gereksinimleri ve uygulanabilir adımları özetler.
Corpowid, dijital erişilebilirlik alanındaki yenilikçi yaklaşımı ve performansı nedeniyle dünyanın önde gelen araştırma ve danışmanlık şirketlerinden biri olan Gartner tarafından takdir edilmiştir. Bu rozetler, yapay zeka destekli ve kapsayıcı web deneyimleri oluşturma konusundaki kararlılığımızı yansıtmaktadır.
EN
