ADA ve sayfa dili

Sayfanın nasıl seslendirileceğini belirleyen tek nitelik

Ekran okuyucular, braille yazılımları, çeviri araçları ve altyazı gösterimleri sayfanın hangi dilde yazıldığını bilmek zorundadır. WCAG 2.1, 3.1.1 başarı ölçütü, her web sayfasının varsayılan insan dilinin programatik olarak belirlenebilmesini ister. HTML için bu, html öğesinde geçerli bir lang niteliği demektir. PDF için belge özelliklerinde ayarlanan dildir.

Bu nitelik yoksa ekran okuyucu kullanıcının varsayılan sesine döner. Türkçe metin İngilizce telaffuz kurallarıyla okunur ve neredeyse anlaşılmaz olur. Metin okuma kullanan disleksili biri ya da braille çeviri tablosuna güvenen biri de aynı sorunu yaşar.

Çok dilli portallar ve ADA açısı

Birçok kamu kurumu aynı hizmeti İngilizce ve Türkçe, bazen daha fazla dilde sunar. Yaygın hata, İngilizce bir şablondan üretilen Türkçe sayfada lang="en" değerinin hiç değişmemesidir. Sayfa gören okuyucuya mükemmel görünür, konuşma kullanan herkese yanlış gelir. Dil bir tarayıcı için doğrulaması kolay, insan için gözden kaçırması kolay bir ayrıntıdır. PDF’lerin de bir dile ihtiyacı vardır; bkz. belgeler ve PDF.

İşaretleme örnekleri: portal sayfaları, şablonlar ve rotalar

Ehliyet randevusu için Türkçe sayfa

<!DOCTYPE html>
<html>
<head><title>Randevunuzu planlayın</title></head>
<body>…Sürücü belgesi randevunuzu planlayın…</body>
</html>

<!DOCTYPE html>
<html lang="tr">
<head><title>Randevunuzu planlayın</title></head>
<body>…Sürücü belgesi randevunuzu planlayın…</body>
</html>

Geçersiz dil kodları

<html lang="turkce">
<html lang="tr_TR">
<html lang="tur-">

<html lang="tr">
<html lang="tr-TR">
<!-- tireden sonraki alt etiket bölgedir; dil kodu ilk kısımdır -->

Dili sabit yazan ortak yerleşim şablonu

<!-- tüm diller için kullanılan layout.html -->
<html lang="tr">
  <body>{{ icerik }}</body>
</html>

<!-- layout.html -->
<html lang="{{ sayfa.dil }}">   <!-- "tr", "en", "ar", "ku" -->
  <body>{{ icerik }}</body>
</html>

Yeniden yüklemeden dil değiştiren tek sayfalık uygulama

function dilDegistir(kod) {
  metinleriYukle(kod);
  ciz();
}

function dilDegistir(kod) {
  metinleriYukle(kod);
  document.documentElement.lang = kod;
  ciz();
}

Yerel uygulamalar ve PDF’ler

Yerel uygulamalar dilini cihazın yerel ayarından ve sizin gönderdiğiniz yerelleştirilmiş kaynaklardan alır; yani eşdeğer iş bir nitelik eklemek değil, eksiksiz çeviriler sağlamaktır. PDF’lerde dışa aktarırken dosya özelliklerinden belge dilini (katalogdaki /Lang girdisi) ayarlayın.

Doğrulama

1. Kaynağı görüntüleyin ya da geliştirici araçlarını kullanın; her dilden bir sayfada html lang değerini doğrulayın.
2. Sayfayı bir ekran okuyucuyla açın. Doğru sesi dinleyin; yanlış aksan, eksik veya hatalı değeri fark etmenin en hızlı yoludur.
3. zh-Hant-TW gibi alışılmadık kodlar kullanıyorsanız dil kodunu bir BCP 47 denetleyicisinden geçirin.
4. Araçlar: otomatik testler eksik ya da geçersiz lang değerini güvenilir biçimde bulur. Nitelik İngilizce derken sayfanın Türkçe olduğunu söyleyemezler; bu yüzden çevrilmiş sayfaları okuyarak örnekleme yapın.

Tekrar eden hatalar

• Nitelik html üzerinde değil, body ya da bir sarmalayıcı div üzerinde.
• Boş değer, lang="".
• İçerik yönetim sisteminde ayarlanmış varsayılan dil; çeviri oluşturulurken kimse değiştirmez.
• Hiç lang taşımayan yönlendirme ya da hata sayfaları (404, oturum zaman aşımı).

Yayına almadan önce

• Her sayfa şablonu html üzerinde sayfanın gerçek diliyle lang üretiyor.
• Çevrilmiş sürümler bunu dinamik ayarlıyor; hata sayfaları dahil.
• Dışa aktarılan PDF’lerin özelliklerinde dil ayarlı.

Kaynaklar

• Understanding SC 3.1.1: Language of Page (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• 28 CFR Part 35, Subpart H: Accessibility of Web Information and Services (eCFR), İngilizce, yeni sekmede açılır

Standart sürümü: WCAG 2.1 (W3C Tavsiye Kararı, 5 Haziran 2018); Title II web kuralında adı geçen sürüm. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bağlayıcı metin için ADA yasasının ve yönetmeliklerinin resmî metinlerini esas alın ve size nasıl uygulandığını bir avukata sorun.