Ses Kontrolü

Kısaca

Kendiliğinden müzik ya da konuşma çalmaya başlayan bir sayfa, ekran okuyucu kullanan herkes için sorundur. Ses, ekran okuyucunun sesiyle yarışır ve kullanıcı kullanmaya çalıştığı sayfayı duyamaz.

Bu kriter, bir sayfada otomatik çalan herhangi bir ses üç saniyeden uzun sürerse, onu duraklatmanın ya da durdurmanın ya da sistem ses düzeyinden bağımsız olarak ses düzeyini ayarlamanın bir yolunun bulunmasını ister. Böyle bir ses tüm sayfayı kullanılamaz kılabileceği için gereksinim, yalnızca sesi çalan kısma değil, sayfadaki her öğeye uygulanır.

Neleri kapsar?

• Hangi ses: Kullanıcı istemeden başlayan ses; örneğin arka plan müziği, yüklenirken sesli oynayan bir video ya da otomatik oynayan bir reklam.
• Üç saniye kuralı: Üç saniye ya da daha kısa süre çalıp kendiliğinden duran sese izin verilir.
• Neler kontrol sayılır: Bir duraklatma ya da durdurma düğmesi ya da sistem ses düzeyinden bağımsız çalışan bir ses denetimi. Denetim kolay bulunmalı, sayfanın başına yakın olmalı ve klavyeyle erişilebilmelidir.
• Kolay çıkışlar: Sesle otomatik oynatmayın ya da medyayı sessiz başlatın.
• Sessiz medya: Sessiz otomatik oynayan bir videoda kontrol edilecek ses yoktur, ama beş saniyeden uzun hareket ediyorsa 2.2.2 (Duraklat, Durdur, Gizle) kapsamına girebilir.
• Kapsam dışı notlar: Altyazı ve transkriptler 1.2 kapsamındadır. Yanıp sönen içerik 2.3.1 kriterinin konusudur.

Kimleri etkiler?

Ekran okuyucusunu sesin üstünden duyamayan ekran okuyucu kullanıcıları. Seçmedikleri sesi dikkat dağıtıcı bulan dikkat, işitme ya da bilişsel farklılıkları olan kişiler. Sayfayı sessiz bir yerde, bir toplantıda ya da geceleyin açan herkes.

EAA ve EN 301 549'da

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882) 28 Haziran 2025'ten sonra piyasaya sunulan kapsamdaki ürün ve hizmetler için geçerlidir. Yasanın 47. gerekçesi web siteleri ve mobil uygulamalar için dört ilkeyi sayar: algılanabilirlik, işletilebilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık. Otomatik ses üzerindeki kontrol, "algılanabilirlik" ve "işletilebilirlik" ilkelerinin parçasıdır.

Teknik karşılığı EN 301 549 standardında bulunur. Standart, WCAG 1.4.2'i atıfla alır ve ortama göre ayrı maddelere dönüştürür.

Kriterin web dışı dokümanlara uygulanıp uygulanmadığı ve nasıl uygulandığı standardın 10. maddesinde belirtilir. Madde numaraları EN 301 549'un "9. + WCAG numarası" düzenine göredir. V3.2.1'de yazılım maddesi, açık ve kapalı işlevsellik için ayrı alt maddelere bölünmüştür. Kaynak gösterirken tam numaraları standarttan kontrol edin.

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (Eylül 2026), WCAG 2.2'yi esas alan ve EAA için hazırlanan ilk sürümdür. Henüz AB Resmî Gazetesi'nde atıf almamıştır; bu nedenle EAA gereksinimlerini karşılamanın gönüllü teknik yolu olarak görülmelidir. Atıf yapıldığında EAA ile ilgili uygunluk karinesi sağlayacaktır. 1.4.2 kriterinin metni WCAG 2.1 ve 2.2'de aynıdır.

EAA bağlamında dikkat: Yasanın Madde 2/4 hükmü bazı içerikleri gereksinimlerin dışında bırakır; örneğin 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış ofis dosya biçimleri ve bu tarihten sonra güncellenmeyen arşivler. Bu tarihten sonra yayımladığınız ya da değiştirdiğiniz içerik bu istisnaların kapsamında değildir.

Directive (EU) 2019/882, EUR-Lex, İngilizce, yeni sekmede açılır

Web için kod örnekleri

1. Sesle otomatik oynayan video

Sayfa yüklenirken videoyu sesle başlatmayın. Video mutlaka başlayacaksa sessiz başlatın ve kullanıcının sesi açmasına izin verin.

<video src="tanitim.mp4" autoplay loop></video>

<video src="tanitim.mp4" autoplay muted loop controls
       aria-label="Ürün tanıtımı"></video>

2. Arka plan sesi

Sesi kullanıcının başlatmasına izin verin. Kendiliğinden çalması gerekiyorsa sayfanın başında bir duraklatma düğmesi sunun.

<audio src="ortam.mp3" autoplay loop></audio>

<audio id="ortam" src="ortam.mp3" loop></audio>
<button type="button" id="cal" aria-pressed="false">
  Arka plan müziğini çal
</button>

<script>
const audio = document.getElementById("ortam");
const btn = document.getElementById("cal");
btn.addEventListener("click", () => {
  const acik = audio.paused;
  acik ? audio.play() : audio.pause();
  btn.setAttribute("aria-pressed", String(acik));
});
</script>

3. Başta bir duraklatma denetimi

Ses otomatik başlıyorsa duraklatma denetimini sayfanın en başına, diğer içerikten önce koyun; böylece klavye ya da ekran okuyucu kullanıcısı ona hemen ulaşabilir.

<body>
  <nav>…</nav>
  <main>…</main>
  <button id="duraklat">Sesi duraklat</button>
</body>

<body>
  <button id="duraklat">Sesi duraklat</button>
  <nav>…</nav>
  <main>…</main>
</body>

4. Gömülü oynatıcılar

Gömülü oynatıcılar da otomatik oynayabilir. Otomatik oynatmayı kapalı tutun ya da sessize alıp denetimleri gösterin.

<iframe src="https://www.youtube.com/embed/VIDEO_ID?autoplay=1"
        title="Ürün turu"></iframe>

<iframe src="https://www.youtube.com/embed/VIDEO_ID"
        title="Ürün turu"></iframe>

5. Betikle çalınan ses

Yüklenirken bir ses çalan, örneğin bir karşılama sesi veren bir betik, üç saniye içinde durmalı ya da bir denetime sahip olmalıdır.

window.addEventListener("load", () => {
  new Audio("karsilama-uzun.mp3").play(); // 20 saniye
});

// Yalnızca bir kullanıcı eyleminden sonra çalın
button.addEventListener("click", () => {
  new Audio("tik.mp3").play();
});

Mobil için kod örnekleri

Yerel mobil uygulamalarda aynı kural geçerlidir. Sesi kendiliğinden başlatmayın. Bir video otomatik başlıyorsa sessize alın ve kullanıcıya görünür bir duraklatma denetimi verin.

iOS (SwiftUI)

import SwiftUI
import AVKit

struct AnaVideo: View {
    @State private var player = AVPlayer(
        url: URL(string: "https://example.com/ana.mp4")!
    )
    @State private var oynuyor = true

    var body: some View {
        VStack(spacing: 8) {
            VideoPlayer(player: player)
                .frame(height: 200)
                .onAppear {
                    player.isMuted = true   // Kendiliğinden ses yok
                    player.play()
                }

            Button(oynuyor ? "Videoyu duraklat" : "Videoyu oynat") {
                oynuyor.toggle()
                oynuyor ? player.play() : player.pause()
            }
        }
    }
}

Android (Jetpack Compose)

import androidx.compose.foundation.layout.Column
import androidx.compose.material3.Text
import androidx.compose.material3.TextButton
import androidx.compose.runtime.*
import androidx.compose.ui.viewinterop.AndroidView
import androidx.media3.exoplayer.ExoPlayer
import androidx.media3.ui.PlayerView

@Composable
fun AnaVideo(player: ExoPlayer) {
    var oynuyor by remember { mutableStateOf(true) }

    LaunchedEffect(Unit) {
        player.volume = 0f            // Kendiliğinden ses yok
        player.playWhenReady = true
    }

    Column {
        AndroidView(factory = { context ->
            PlayerView(context).apply { this.player = player }
        })
        TextButton(onClick = {
            oynuyor = !oynuyor
            player.playWhenReady = oynuyor
        }) {
            Text(if (oynuyor) "Videoyu duraklat" else "Videoyu oynat")
        }
    }
}

Nasıl test edilir?

• Her sayfayı sesi açık olarak açın: Kendiliğinden bir şey çalıyor mu? Üç saniye dinleyin. Ana sayfayı, açılış sayfalarını ve gömülü medya içeren sayfaları kontrol edin.
• Durdurmanın bir yolunu arayın: Klavye ve ekran okuyucuyla bulabileceğiniz bir duraklatma, durdurma ya da ses denetimi var mı? Sayfanın başına yakın mı?
• Kodu inceleyin: audio, video ve gömülü oynatıcılarda autoplay değerini, yüklenirken play() çağıran betikleri arayın.
• Sessiz medyayı kontrol edin: Bir video sessiz otomatik oynuyorsa gerçekten sessiz mi ve denetimleri var mı?
• Mobili kontrol edin: Uygulama sesi kendiliğinden başlatıyor mu? Denetim ekran okuyucuyla çalışıyor mu?
• Bir ekran okuyucu kullanın: NVDA, VoiceOver ya da TalkBack'i açın. Sayfanın üstünden onu hâlâ duyabiliyor musunuz?
• Denetleyiciyi başlangıç olarak kullanın: Otomatik araçlar autoplay özniteliğini bulabilir, ama sesin çalıp çalmadığını ya da denetimin kolay bulunup bulunmadığını söyleyemez.

Sık yapılan hatalar

• Sesle otomatik oynayan video: Bu kriterin en sık görülen ihlali.
• Yüklenirken arka plan müziği: Ekran okuyucunun üstüne konuşur.
• Duraklatma düğmesini sayfanın sonuna saklamak: Ekran okuyucu kullanıcısı ona ulaşmak için tüm sayfayı dinlemek zorunda kalır.
• Yalnızca fareyle çalışan duraklatma denetimi: Klavyeyle erişilebilir olmalıdır.
• Sistem ses düzeyine güvenmek: Kullanıcı sistem sesini, ekran okuyucuyu da susturmadan kısamaz.
• Gömülü oynatıcılarda otomatik oynatma: autoplay=1 parametresi de sayılır.
• Reklamlardaki sesler: Reklamlar sayfanın parçasıdır ve onlar da kriteri karşılamalıdır.
• Döngüleri unutmak: Sonsuza dek tekrar eden kısa bir ses de üç saniyeden uzun çalan bir sestir.

Kaynaklar

• Understanding SC 1.4.2: Audio Control (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• G60: Playing a sound that turns off automatically within three seconds (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• Directive (EU) 2019/882, European Accessibility Act (EUR-Lex), İngilizce, yeni sekmede açılır
• EN 301 549 V4.1.1 (ETSI), İngilizce, yeni sekmede açılır
• The European accessibility standard EN 301 549 has been updated (AccessibleEU), İngilizce, yeni sekmede açılır

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (2026-09), WCAG 2.2. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; bağlayıcı metin için Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın (Direktif (AB) 2019/882) ve EN 301 549 standardının resmî metinlerini esas alın.