Sadece Ses ve Sadece Video (Önceden Kaydedilmiş)

Kısaca

Duyamayan bir kişi podcast'i takip edemez, göremeyen bir kişi de sesi olmayan bir ekran kaydını takip edemez. İçeriğin tek sürümü sesin ya da videonun kendisiyse bu kullanıcılar dışarıda kalır.

Bu kriter, önceden kaydedilmiş ve yalnızca ses ya da yalnızca video içeren medya için geçerlidir. Önceden kaydedilmiş sadece ses içeriği, aynı bilgiyi veren bir alternatife, genellikle transkripte ihtiyaç duyar. Önceden kaydedilmiş sadece video içeriği ise ya bir metin açıklamasına ya da aynı bilgiyi veren bir ses kanalına ihtiyaç duyar. Ses ve görüntüyü birlikte içeren medya (slayt eşliğinde kaydedilmiş bir konuşma gibi) bu kriterin değil 1.2.2 ile 1.2.5 arasındaki kriterlerin konusudur.

Neleri kapsar?

• Önceden kaydedilmiş sadece ses içeriği: Podcast'ler, röportajlar, sesli mesajlar, kayıtlı anonslar ve derslerin ses sürümleri. Aynı bilgiyi sunan bir transkript ya da başka bir metin alternatifi gerekir.
• Önceden kaydedilmiş sadece video içeriği: Sesi olmayan ekran kayıtları, anlatımsız ürün tanıtımları, bir hikâye anlatan animasyonlar ve bir süreci gösteren sessiz klipler. Alternatif, bir metin açıklaması ya da olup biteni anlatan bir ses kanalıdır.
• İyi bir alternatif neleri içerir: Ses için konuşulan sözler, konuşmacıların adları ve "[alkış]" veya "[telefon çalıyor]" gibi anlam taşıyan sesler. Video için gösterilenler, olanlar ve ekranda görünen metinler.
• İstisna: Ses ya da video aynı sayfadaki bir metnin medya alternatifiyse ve bu açıkça belirtilmişse ("Bu makalenin sesli sürümü" gibi), ek bir alternatif gerekmez.
• Canlı içerik: Canlı ses ve canlı video başka kriterlerin konusudur. Canlı altyazı 1.2.4 kapsamındadır.
• Kapsam dışı notlar: Hem ses hem video içeren medya 1.2.2 (Altyazılar), 1.2.3 (Sesli Betimleme veya Medya Alternatifi) ve 1.2.5 (Sesli Betimleme) kriterlerinin konusudur. Medya öğesine kısa ve tanımlayıcı bir ad verilmesi ise 1.1.1 (Metinsel Olmayan İçerik) kapsamındadır.

Kimleri etkiler?

Sağır ve işitme güçlüğü olan kullanıcılar dinlemek yerine transkripti okur. Kör ve az gören kullanıcılar, sessiz bir videonun içeriğine açıklamasından ya da ses kanalından ulaşır. Görme ve işitme engeli birlikte olan kullanıcıların braille ekranda okuyabileceği bir metne ihtiyacı vardır. Transkript ayrıca ses açamayanlara (sessiz bir ofiste, trende, yavaş bir bağlantıda), dinlemekten hızlı okuyanlara, dili ana dili olmayanlara ve sesin içeriğini dizinleyemeyen arama motorlarına da yardımcı olur.

EAA ve EN 301 549'da

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882) 28 Haziran 2025'ten sonra piyasaya sunulan kapsamdaki ürün ve hizmetler için geçerlidir. Yasanın 47. gerekçesi web siteleri ve mobil uygulamalar için dört ilkeyi sayar: algılanabilirlik, işletilebilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık. Ses ve video içeriği için bir alternatif sunmak, algılanabilirliğin bir parçasıdır.

Teknik karşılığı EN 301 549 standardında bulunur. Standart, WCAG 1.2.1'i atıfla alır ve ortama göre ayrı maddelere dönüştürür.

Madde numaraları EN 301 549'un "9. + WCAG numarası" düzenine göredir. V3.2.1'de yazılım maddesi, açık ve kapalı işlevsellik için ayrı alt maddelere bölünmüştür. Bu nedenle kaynak gösterirken tam numarayı standarttan kontrol edin.

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (Eylül 2026), WCAG 2.2'yi esas alan ve EAA için hazırlanan ilk sürümdür. Henüz AB Resmî Gazetesi'nde atıf almamıştır; bu nedenle EAA gereksinimlerini karşılamanın gönüllü teknik yolu olarak görülmelidir. Atıf yapıldığında EAA ile ilgili uygunluk karinesi sağlayacaktır. 1.2.1 kriterinin metni WCAG 2.1 ve 2.2'de aynıdır.

EAA bağlamında dikkat: Yasanın istisnaları en çok bu kriterde önem kazanır. Madde 2/4, 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış önceden kaydedilmiş zamana dayalı medyayı ve şirketin kontrolü ya da finansmanı dışındaki üçüncü taraf içeriği kapsam dışında bırakır. Bu tarihten sonra yayımlanan ses ve video ile yeniden yayımladığınız ya da önemli ölçüde değiştirdiğiniz eski medya bu istisnanın dışındadır. İstisna uygulanabilecek durumlarda bile alternatif sunmak iyi bir uygulamadır ve çoğu zaman daha fazla kullanıcıya ulaşmanın en ucuz yoludur.

Directive (EU) 2019/882, EUR-Lex, İngilizce, yeni sekmede açılır

Web için kod örnekleri

1. Transkriptli sadece ses içeriği

Ses oynatıcısına erişilebilir bir ad verin ve yanına transkripte giden görünür bir bağlantı koyun.

<audio controls src="bolum-12.mp3"></audio>

<h3>Bölüm 12: Klavyeyle gezinme</h3>
<audio controls src="bolum-12.mp3"
       aria-label="Bölüm 12: Klavyeyle gezinme"></audio>
<p><a href="/transkript/bolum-12">Bölüm 12'nin
   transkriptini okuyun</a></p>

2. Aynı sayfada transkript

Transkript yalnızca sözlerden ibaret değildir. Konuşmacıların adlarını ve anlam taşıyan sesleri de ekleyin.

<details>
  <summary>Transkript</summary>
  <p>hoş geldiniz bugün klavyeden bahsedeceğiz
  tabii teşekkürler</p>
</details>

<details>
  <summary>Transkript: Bölüm 12</summary>
  <p><strong>Sunucu:</strong> Hoş geldiniz. Bugün klavyeyle
  gezinmeyi konuşacağız.</p>
  <p><strong>Konuk:</strong> Davetiniz için teşekkürler.
  [gülüyor] Tab tuşuyla başlayalım.</p>
</details>

3. Metin açıklamalı sadece video içeriği

Sessiz bir ekran kaydı, olup bitenin sırasıyla ve ekranda görünen metinler dahil anlatıldığı bir açıklamaya ihtiyaç duyar.

<video src="menu-demo.mp4" muted autoplay loop></video>

<video src="menu-demo.mp4" controls muted
       aria-describedby="menu-demo-metin"></video>
<div id="menu-demo-metin">
  <p><strong>Videonun açıklaması:</strong> Tab tuşu, mavi
  odak çerçevesini Ana Sayfa, Ürünler ve İletişim menü
  öğelerinde ilerletir. Ürünler üzerinde Enter'a basmak üç
  bağlantılı bir alt menüyü açar. Escape tuşu alt menüyü
  kapatır ve odağı Ürünler'e geri getirir.</p>
</div>

4. Metnin etiketli alternatifi olan ses

Ses, sayfada zaten bulunan metne ulaşmanın yalnızca başka bir yoluysa bunu açıkça belirtin. Böylece ses kaydı kendisi alternatif olur ve ayrıca transkript gerekmez.

<audio controls src="makale.mp3"></audio>

<p>Bu makalenin sesli sürümü. Bu sayfadaki metnin
okunmuş halidir.</p>
<audio controls src="makale.mp3"
       aria-label="Bu makalenin sesli sürümü"></audio>

5. Gözden geçirilmemiş otomatik transkripte güvenmeyin

Konuşma tanıma çıktısı iyi bir başlangıçtır, ancak kontrol edilmelidir. Yanlış sözcükler, eksik konuşmacı adları ve eksik noktalama anlamı değiştirebilir.

<!-- Makine çıktısı olduğu gibi yayımlanmış -->
<p>tab tuşu odağı menüdeki sonra ki ögeye taşır
enter bas...</p>

<!-- Bir kişi tarafından gözden geçirilip düzeltilmiş -->
<p><strong>Sunucu:</strong> Tab tuşu odağı menüdeki bir
sonraki öğeye taşır. Etkinleştirmek için Enter'a basın.</p>

Mobil için kod örnekleri

Yerel mobil uygulamalarda aynı kural geçerlidir. Alternatifi oynatıcının yanına, aynı ekrana koyun ve ekran okuyucu ile klavye kullanıcılarının ulaşabileceği şekilde sunun.

iOS (SwiftUI)

import SwiftUI

struct BolumGorunumu: View {
    let transkript: String

    var body: some View {
        VStack(alignment: .leading, spacing: 12) {
            Text("Bölüm 12: Klavyeyle gezinme")
                .font(.headline)

            SesOynaticiGorunumu() // Kendi ses oynatıcınız

            // Oynatıcının yanında metin alternatifi
            DisclosureGroup("Transkript") {
                Text(transkript)
            }
        }
    }
}

Android (Jetpack Compose)

import androidx.compose.foundation.layout.Column
import androidx.compose.material3.MaterialTheme
import androidx.compose.material3.Text
import androidx.compose.material3.TextButton
import androidx.compose.runtime.Composable
import androidx.compose.runtime.getValue
import androidx.compose.runtime.mutableStateOf
import androidx.compose.runtime.remember
import androidx.compose.runtime.setValue

@Composable
fun BolumEkrani(transkript: String) {
    var acik by remember { mutableStateOf(false) }

    Column {
        Text(
            text = "Bölüm 12: Klavyeyle gezinme",
            style = MaterialTheme.typography.titleMedium
        )

        SesOynatici() // Kendi ses oynatıcınız

        // Oynatıcının yanında metin alternatifi
        TextButton(onClick = { acik = !acik }) {
            Text(if (acik) "Transkripti gizle" else "Transkripti göster")
        }
        if (acik) {
            Text(transkript)
        }
    }
}

Nasıl test edilir?

• Medyayı listeleyin: Sayfadaki ya da ekrandaki önceden kaydedilmiş tüm sadece ses ve sadece video içeriklerini bulun. Gömülü oynatıcıları, sesli mesajları ve sessiz animasyonları unutmayın.
• Alternatifin var olduğunu doğrulayın: Transkript, metin açıklaması ya da ses kanalı var mı? Medyanın yanında kolay bulunuyor mu, klavye ve ekran okuyucuyla kullanılabiliyor mu?
• Medyayla karşılaştırın: Medyayı oynatın ve alternatifi okuyun. Metin, medyanın aktardığı her şeyi içeriyor mu: tüm konuşmalar, konuşmacı adları, anlam taşıyan sesler; videoda ise gösterilenler ve olanlar?
• Sadece videoyu görmeden deneyin: Ekranı kapatın ya da kısın ve yalnızca açıklamayı kullanın. Videonun gösterdiğini takip edebiliyor musunuz?
• Sadece sesi duymadan deneyin: Sesi kapatın ve yalnızca transkripti okuyun. İçerik eksiksiz ve doğru sırada mı?
• Etiketli alternatifleri kontrol edin: Medya bir metnin alternatifiyse bu açıkça belirtilmiş mi ve gerçekten metinle örtüşüyor mu?
• Otomatik araçların sınırı: Otomatik araçlar bir video ya da audio öğesinin varlığını saptayabilir, ancak transkriptin ya da açıklamanın eksiksiz olup olmadığına karar veremez. Buna ancak bir kişi karar verebilir.

Sık yapılan hatalar

• Ses ya da videoyu alternatifsiz yayımlamak: Oynatıcıdan başka hiçbir şeyi olmayan bir podcast ya da sessiz tanıtım videosu.
• Sadece ses içeriği için altyazıyı transkript saymak: Sadece ses içeriğinde altyazı eklenecek bir görüntü yoktur. Transkript gerekir.
• Konuşmacı adlarını ve anlam taşıyan sesleri atlamak: "[alkış]", "[telefon çalıyor]" veya "[sessizlik]" anlamayı etkileyebilir.
• Videonun yalnızca ilk saniyelerini anlatmak: Açıklama videonun tamamını, olduğu sırayla kapsamalıdır.
• Ekranda görünen metni anlatmamak: Bir ekran kaydındaki menü etiketleri, hata iletileri ve düğme adları içeriğin parçasıdır.
• Gözden geçirilmemiş makine transkriptini yayımlamak: Hatalar ve eksik noktalama anlamı değiştirebilir.
• Transkripti kimsenin bulamayacağı yere koymak: Bağlantıyı ya da metni oynatıcının yanına koyun; bağlantısız ayrı bir sayfaya değil.
• Medya değişince alternatifi güncellememek: Kayıt değiştirildiğinde transkript ya da açıklama da değiştirilmelidir.

Kaynaklar

• Understanding SC 1.2.1: Audio-only and Video-only (Prerecorded) (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• Transcripts (W3C WAI), İngilizce, yeni sekmede açılır
• Directive (EU) 2019/882, European Accessibility Act (EUR-Lex), İngilizce, yeni sekmede açılır
• EN 301 549 V4.1.1 (ETSI), İngilizce, yeni sekmede açılır
• The European accessibility standard EN 301 549 has been updated (AccessibleEU), İngilizce, yeni sekmede açılır

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (2026-09), WCAG 2.2. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; bağlayıcı metin için Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın (Direktif (AB) 2019/882) ve EN 301 549 standardının resmî metinlerini esas alın.