WCAG 1.3.3 · A Seviyesi · EN 301 549 9.1.3.3

Duyusal Özellikler

Yönergelerin yalnızca şekil, renk, boyut, konum, yönelim ya da sese dayanmamasını ister. Böylece bunları algılayamayan kullanıcılar da yönergeleri izleyebilir.

Kısaca

"Sağdaki yuvarlak yeşil düğmeye tıklayın." Bu yalnızca renk, şekil ve konumu görebiliyorsanız işe yarar. Kör bir kullanıcı, renk görme farklılığı olan bir kullanıcı ve küçük ekranda farklı bir yerleşim gören kullanıcı bunu izleyemez.

Bu kriter, içeriği anlamak ve kullanmak için verilen yönergelerin yalnızca bileşenlerin şekil, renk, boyut, görsel konum, yönelim ya da ses gibi duyusal özelliklerine dayanmamasını ister. Duyusal bir ipucu kullanılabilir; yeter ki yönerge öğeyi başka bir yolla da adlandırsın.

Neleri kapsar?

  • Şekil ve boyut: "Kare düğmeye basın", "büyük simge".
  • Renk: "Kırmızı alanlar zorunludur." Renk kullanılabilir, ama tek başına değil.
  • Görsel konum: "Soldaki menüyü kullanın", "aşağıdaki kutuya bakın".
  • Yönelim: "Yukarı bakan oka tıklayın."
  • Ses: "Bip sesini duyunca devam edin."
  • Nasıl düzeltilir: Öğeyi metinle adlandırın (bir etiket, bir ad ya da listedeki bir konum); yardımcı oluyorsa duyusal ipucunu sonra ekleyin.
  • Kapsam dışı notlar: Bir şeyi göstermenin tek yolu olarak renk 1.4.1 (Renk Kullanımı) kapsamındadır. Otomatik çalan sesler 1.4.2 kapsamındadır. İçeriği anlamak ya da çalıştırmak için olmayan yönergeler, örneğin bir tasarımı anlatmak, kapsam dışıdır.

Kimleri etkiler?

Kör ve az gören kullanıcılar rengi, şekli ya da konumu göremez. Renk görme farklılığı olanlar renkleri ayırt edemez. Zor duyanlar ya da gürültüde çalışanlar ses ipuçlarını kaçırır. Ekran büyüteci kullananlar ya da küçük ekranda veya okuyucu modunda farklı bir yerleşim görenler için "sağda" veya "aşağıda" artık doğru değildir. Net adlar, bilişsel farklılıkları olanlar dahil herkese yardımcı olur.

EAA ve EN 301 549'da

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882) 28 Haziran 2025'ten sonra piyasaya sunulan kapsamdaki ürün ve hizmetler için geçerlidir. Yasanın 47. gerekçesi web siteleri ve mobil uygulamalar için dört ilkeyi sayar: algılanabilirlik, işletilebilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık. Tek bir duyuya dayanmayan yönergeler, "algılanabilirlik" ve "anlaşılabilirlik" ilkelerinin parçasıdır.

Teknik karşılığı EN 301 549 standardında bulunur. Standart, WCAG 1.3.3'i atıfla alır ve ortama göre ayrı maddelere dönüştürür.

WCAG 1.3.3'in EN 301 549'daki karşılıkları
MaddeOrtamNe ister?
9.1.3.3Web sayfalarıWeb içeriğinin WCAG 1.3.3 kriterini karşılamasını ister.
10.1.3.3Web dışı dokümanlar (PDF, Office dosyaları)Aynı kriterin dokümanlardaki yönergelere uygulanmasını ister.
11.1.3.3Web dışı yazılım (yerel mobil uygulamalar)Ekran okuyucuyu destekleyen yazılımda kriterin karşılanmasını ister.

Madde numaraları EN 301 549'un "9. + WCAG numarası" düzenine göredir. V3.2.1'de yazılım maddesi, açık ve kapalı işlevsellik için ayrı alt maddelere bölünmüştür. Kaynak gösterirken tam numaraları standarttan kontrol edin.

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (Eylül 2026), WCAG 2.2'yi esas alan ve EAA için hazırlanan ilk sürümdür. Henüz AB Resmî Gazetesi'nde atıf almamıştır; bu nedenle EAA gereksinimlerini karşılamanın gönüllü teknik yolu olarak görülmelidir. Atıf yapıldığında EAA ile ilgili uygunluk karinesi sağlayacaktır. 1.3.3 kriterinin metni WCAG 2.1 ve 2.2'de aynıdır.

EAA bağlamında dikkat: Yasanın Madde 2/4 hükmü bazı içerikleri gereksinimlerin dışında bırakır; örneğin 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış ofis dosya biçimleri ve bu tarihten sonra güncellenmeyen arşivler. Bu tarihten sonra yayımladığınız ya da değiştirdiğiniz içerik bu istisnaların kapsamında değildir.

Directive (EU) 2019/882, EUR-Lex, İngilizce, yeni sekmede açılır

Web için kod örnekleri

1. Görsel konum

Kontrolü adlandırın. "Sağ", ekran boyutuna bağlıdır ve bir ekran okuyucu için hiçbir şey ifade etmez.

Hatalı
<p>Bitirmek için sağdaki düğmeye tıklayın.</p>
Doğru
<p>Bitirmek için <strong>Kaydet</strong>'i seçin.</p>

2. Renk ve şekil

Ad da varsa renk ya da şekil yardımcı olabilir.

Hatalı
<p>Devam etmek için yeşil düğmeye basın.</p>
Doğru
<p><strong>Devam</strong> düğmesine (yeşil) basın.</p>

3. Ses

Bir ses ipucunun görsel ve metin karşılığı olmalıdır.

Hatalı
<p>Bip sesini duyunca yükleme tamamlanmıştır.</p>
Doğru
<p>Yükleme tamamlanınca bir bip sesi duyarsınız ve
   "Yükleme tamamlandı" iletisi görünür.</p>
<div role="status">Yükleme tamamlandı</div>

4. Simgeler

Bir simgeyi işleviyle adlandırın; görünüşünü yalnızca ipucu olarak kullanın.

Hatalı
<p>Dili değiştirmek için dişliye dokunun.</p>
Doğru
<p>Dili değiştirmek için <strong>Ayarlar</strong>'ı (dişli simgesi) açın.</p>

5. Zorunlu alanlar

Yalnızca kırmızı bir etikete güvenmeyin. Bunu metinle söyleyin.

Hatalı
<p>Kırmızı alanları doldurun.</p>
Doğru
<p>"(zorunlu)" ile işaretli alanlar doldurulmalıdır.</p>
<label for="ad">Ad (zorunlu)</label>
<input id="ad" required>

6. Gezinme yönergeleri

Bölgenin nerede olduğunu anlatmak yerine onu adlandırın.

Hatalı
<p>Siparişlerinizi bulmak için sol üstteki menüyü kullanın.</p>
Doğru
<p>Ana menüyü kullanın ve <strong>Siparişler</strong>'i seçin.</p>

Mobil için kod örnekleri

Yerel mobil uygulamalarda aynı kural geçerlidir. Yönergede eylemi adlandırın ve düğmenin metin etiketiyle aynı ada sahip olduğundan emin olun.

iOS (SwiftUI)

import SwiftUI

struct KaydetIpucu: View {
    var kaydet: () -> Void

    var body: some View {
        VStack(alignment: .leading, spacing: 12) {
            // Yönerge kontrolü adlandırır, yerini ya da rengini değil
            Text("Bitirmek için Kaydet'e dokunun.")

            Button(action: kaydet) {
                // Görünen ad yönergeyle örtüşür
                Label("Kaydet", systemImage: "checkmark.circle.fill")
            }
            .buttonStyle(.borderedProminent)
        }
    }
}

Android (Jetpack Compose)

import androidx.compose.foundation.layout.Column
import androidx.compose.material.icons.Icons
import androidx.compose.material.icons.filled.CheckCircle
import androidx.compose.material3.Button
import androidx.compose.material3.Icon
import androidx.compose.material3.Text
import androidx.compose.runtime.Composable

@Composable
fun KaydetIpucu(kaydet: () -> Unit) {
    Column {
        // Yönerge kontrolü adlandırır, yerini ya da rengini değil
        Text("Bitirmek için Kaydet'e dokunun.")

        Button(onClick = kaydet) {
            Icon(Icons.Filled.CheckCircle, contentDescription = null)
            // Görünen ad yönergeyle örtüşür
            Text("Kaydet")
        }
    }
}

Nasıl test edilir?

  • Metinde duyusal sözcükleri arayın: Yönergelerde, etiketlerde ve yardım metinlerinde "sol", "sağ", "üst", "alt", "yuvarlak", "kare", "kırmızı", "yeşil", "bip" ve "zil" gibi sözcükleri arayın.
  • Her yönergeyi o duyu olmadan sınayın: Biri rengi, şekli ve konumu görmeden ve duymadan bunu izleyebilir mi? Bir ad ya da metin de var mı?
  • Yerleşimi değiştirin: Pencereyi yeniden boyutlandırın, dar bir ekran kullanın, %400'e yakınlaştırın ve bir okuyucu modu kullanın. "Sağda" ya da "aşağıda" hâlâ doğru mu?
  • Ekran okuyucuyla dinleyin: Yönerge, ekran okuyucunun adıyla bulabileceği bir şeye mi atıf yapıyor?
  • Ses ipuçlarını kontrol edin: Her ses ipucu görünür metin ya da durum iletisi olarak da gösteriliyor mu?
  • Mobili kontrol edin: Uygulamadaki metin kontrolü adlandırıyor mu ve kontrolün aynı görünür etiketi var mı?
  • Denetleyiciyi başlangıç olarak kullanın: Otomatik araçlar bir yönergenin anlamını okuyamaz. Buna ancak bir kişi karar verebilir.

Sık yapılan hatalar

  • "Sağdaki düğme": Yer, ekran boyutuyla değişir ve bir ekran okuyucu için hiçbir şey ifade etmez.
  • "Yeşil düğme": Renkleri ayıramayan ya da göremeyen biri hangisi olduğunu bilmez.
  • "Yuvarlak simgeyi kullanın": Şekil tek başına kontrolü tanımlamaz.
  • Sese dayanan yönergeler: "Bip sesini duyunca" ifadesi sağır ve işitme güçlüğü olan kullanıcıları dışarıda bırakır.
  • Yerleşime dayanan yönergeler: "Aşağıdaki kutuya bakın" ifadesi yerleşim değişince bozulur.
  • Öğenin ne yaptığı yerine neye benzediğini anlatmak: Önce işlevini adlandırın.
  • Yönergede ve kontrolde farklı adlar kullanmak: Metin "Gönder" diyor, düğme "Yolla".
  • Yardım metinlerini ve e-postaları unutmak: Destek makaleleri, ipuçları ve bildirim metinleri için de aynı kural geçerlidir.

Kaynaklar

Standart sürümü: EN 301 549 V4.1.1 (2026-09), WCAG 2.2. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; bağlayıcı metin için Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın (Direktif (AB) 2019/882) ve EN 301 549 standardının resmî metinlerini esas alın.

Corpowid, Gartner tarafından tanınan bir platformdur.

Corpowid, dijital erişilebilirlik alanındaki yenilikçi yaklaşımı ve performansı nedeniyle dünyanın önde gelen araştırma ve danışmanlık şirketlerinden biri olan Gartner tarafından takdir edilmiştir. Bu rozetler, yapay zeka destekli ve kapsayıcı web deneyimleri oluşturma konusundaki kararlılığımızı yansıtmaktadır.

Corpowid hakkında sorularınız mı var?

Bizimle iletişime geçin.

Size en kısa sürede geri dönüş sağlayacağız.