ADA Kapsamında Kayıtlı Videolar için Altyazı

Altyazı, çeviri altyazı ve döküm arasındaki fark

Bir okul bölgesi, kurul toplantısının kaydını yayımlıyor. İşitme engelli bir veli kaydı açıyor ve insanların konuştuğunu görüyor. Altyazı yoksa kayıt sessiz bir filmden farksızdır.

WCAG 1.2.2 (A seviyesi), eşzamanlı ortamdaki, yani ses kanalı olan videodaki önceden kaydedilmiş tüm ses içeriği için altyazı ister. Tek istisna, metin için bir alternatif olan ve açıkça öyle etiketlenen ortamdır.

• Altyazı, diyalogları sunar; ayrıca konuşmacıları ve anlam taşıyan konuşma dışı sesleri belirtir: alkış, tokmak, alarm.
• Çeviri altyazı genellikle izleyicinin duyabildiğini varsayar ve yalnızca konuşmayı, çoğu kez başka bir dilde verir. Yalnızca çeviri altyazı içeren bir altyazı dosyası bu ölçütü karşılamayabilir.
• Döküm ayrı bir metin belgesidir. Yardımcı olur, ama görüntüyle eşzamanlı altyazının yerini tutmaz.

Altyazılar açık (görüntüye gömülü) ya da kapalı (izleyicinin açtığı altyazı izi) olabilir. İkisi de ölçütü karşılar; kapalı altyazılarda izleyici metnin biçimini değiştirebilir.

Kayıtlı kurul toplantısına altyazı eklemek

Video öğesinden başlayın. Altyazı izi, videodan bağlanan ayrı bir dosyadır.

<video controls src="/medya/kurul-2026-05-14.mp4"></video>

<video controls src="/medya/kurul-2026-05-14.mp4">
  <track kind="captions"
         src="/medya/kurul-2026-05-14.tr.vtt"
         srclang="tr" label="Türkçe altyazı">
</video>

Dosya, işaretleme kadar önemlidir. Konuşmacı ve ses bilgisi olmayan, yalnızca küçük harfli bir kelime akışından oluşan altyazı dosyası bir araçtan geçer ama bir insanda kalır.

WEBVTT

00:00:02.000 --> 00:00:05.000
halk yorumlarıyla başlıyoruz

00:00:05.500 --> 00:00:09.000
teşekkürler sayın başkan

WEBVTT

00:00:02.000 --> 00:00:05.000
BAŞKAN OKAN: Halk yorumlarıyla başlıyoruz.

00:00:05.500 --> 00:00:08.000
[Alkış]

00:00:08.500 --> 00:00:11.000
KONUŞMACI: Teşekkürler, Sayın Başkan.

Özel oynatıcılar çoğu zaman altyazı düğmesini gizler. Yerleşik denetimleri değiştiriyorsanız bunu yeniden yapın.

<video id="v" src="kurul.mp4">
  <track kind="captions" src="kurul.tr.vtt" srclang="tr" label="Türkçe">
</video>
<button id="oynat">Oynat</button>
<button id="sessiz">Sesi kapat</button>

<video id="v" src="kurul.mp4">
  <track kind="captions" src="kurul.tr.vtt" srclang="tr" label="Türkçe">
</video>
<button id="oynat">Oynat</button>
<button id="sessiz">Sesi kapat</button>
<button id="altyazi" aria-pressed="false">Altyazı</button>
<script>
const video = document.getElementById('v');
document.getElementById('oynat').addEventListener('click', () => {
  video.paused ? video.play() : video.pause();
});
document.getElementById('sessiz').addEventListener('click', () => {
  video.muted = !video.muted;
});
const iz = video.textTracks[0];
iz.mode = 'hidden';
document.getElementById('altyazi').addEventListener('click', e => {
  const acik = iz.mode !== 'showing';
  iz.mode = acik ? 'showing' : 'hidden';
  e.currentTarget.setAttribute('aria-pressed', String(acik));
});
</script>

Kamu sitelerindeki kayıtlı videolarda neler ters gidiyor?

Kamu kurumları sürekli video üretir: toplantı kayıtları, "nasıl başvurulur" anlatımları, güvenlik duyuruları ve kayıtlı web seminerleri. Sık görülen aksaklıklar şunlardır: hiç altyazı izi olmayan video, konuşma tanımayla üretilip hiç gözden geçirilmeyen altyazı dosyası ve altyazı düğmesi olmayan bir oynatıcıya sahip tedarikçi barındırmalı videolar. ABD Adalet Bakanlığı'nın (DOJ) rehberi, altyazısız videoları eyalet ve yerel yönetim sitelerindeki yaygın engeller arasında sayar.

Otomatik altyazı bir başlangıçtır. Özel isimler, adresler ve sayılar (bir duruşma tarihi, bir telefon numarası) en çok bozulan, ama bir sakinin doğru öğrenmesi gereken yerlerdir. Tedarikçi barındırmalı oynatıcılar sorunun sık görülen kaynağıdır; bkz. tedarikçiler ve üçüncü taraf içerik.

Telefon ve tabletlerde oynatıcılar

Kayıtlı video oynatan yerel uygulamalar da aynı altyazıları gerektirir. iOS ve Android'in yerleşik oynatıcıları sizin verdiğiniz altyazı izlerini gösterebilir; asıl iş doğru bir altyazı dosyası üretmek ve kendi denetimlerinizin altyazı anahtarını sunduğundan emin olmaktır. Ölçüt için ayrı bir kod gerekmez.

İyi bir altyazı dosyası nelerden oluşur?

• Anlamı koruyacak ölçüde eksiksiz konuşma; doğru isimler, sayılar ve terimlerle.
• Konuşmacı ekran dışındaysa veya ses değişiyorsa konuşmacı adı.
• Anlamaya katkı yapan sesler, köşeli parantez içinde: [Alarm sesi], [Telefon çalıyor].
• Konuşmaya yakın zamanlama ve kaybolmadan okunabilecek kısalıkta satırlar.
• Alt üçlüdeki telefon numarası gibi ekran yazılarını kapatmayan yerleşim.

Test: sesi kapatıp izleyin

1. Videoyu sessize alıp altyazıyı açın. Kimin ne dediği dahil her şeyi takip edebiliyor musunuz?
2. Altyazı denetimini yalnızca klavyeyle bulun. Ulaşılabiliyor mu, altyazının açık olup olmadığını bildiriyor mu?
3. Sesle karşılaştırarak üç bilgiyi kontrol edin: bir isim, bir sayı ve bir tarih.
4. Gömülü üçüncü taraf oynatıcıları da aynı şekilde inceleyin.

Araçlar bir track öğesini görür; metnin doğruluğunu okuyamaz.

Bırakılması gereken hatalar

• Ham otomatik altyazıyı yayımlamak.
• Yalnızca döküm bağlantısı verip videoyu altyazılı saymak.
• Girişten sonra duran altyazılar.
• Sesin diliyle uyuşmayan altyazı dosyası.
• Mobilde görünmeyen bir oynatıcıda sunulan altyazı.

Şu durumda yayına alın

• Sesli her önceden kaydedilmiş videonun, bir insanın gözden geçirdiği altyazısı var.
• Altyazı anahtarı klavye ve dokunmatikle kullanılabiliyor.
• Konuşmacılar ve anlamlı sesler belirtilmiş.

Kaynaklar

• Understanding SC 1.2.2: Captions (Prerecorded) (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• G87: Providing closed captions (W3C), İngilizce, yeni sekmede açılır
• 28 CFR Part 35, Subpart H: Accessibility of Web Information and Services (eCFR), İngilizce, yeni sekmede açılır

Standart sürümü: WCAG 2.1 (W3C Tavsiye Kararı, 5 Haziran 2018); Title II web kuralında adı geçen sürüm. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bağlayıcı metin için ADA yasasının ve yönetmeliklerinin resmî metinlerini esas alın ve size nasıl uygulandığını bir avukata sorun.